Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Zawierciu

UZASADNIENIE

Powód P. G. w pozwie z 19 grudnia 2016r. wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na jego rzecz kwoty 49000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 stycznia 2016r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu żądania powód podał, że w dniu 25 marca 2015r. miał miejsce wypadek komunikacyjny, w następstwie którego doznał obrażeń ciała. Pozwany na etapie postępowania likwidacyjnego uznał swoją odpowiedzialność, przyznając powodowi kwotę 16000 zł tytułem zadośćuczynienia. W ocenie powoda przyznana kwota jest niewspółmierna do rozmiaru doznanej krzywdy. Co do roszczenia dotyczącego odsetek powód domagał się ich zasądzenia w oparciu o treść art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko strona pozwana przyznała, iż w przedmiotowej sprawie przyjęła swoją odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu szkody powstałej na skutek uszkodzenia ciała powoda powstałego wskutek wypadku, do którego doszło 25 marca 2015r. W ocenie pozwanego przyznana i wypłacona kwota tytułem zadośćuczynienia stanowi właściwą i odpowiednią rekompensatę krzywd powoda związanych z wypadkiem i spełnia swoją funkcję kompensacyjną. Ponadto pozwany, odnosząc się do kwestii odsetek od kwoty żądanej pozwem tytułem zadośćuczynienia, powołując się na orzecznictwo, wskazywał, że w razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, jego jednorazowość oraz waloryzacyjny charakter odsetek uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania.

Postanowieniem Referendarza sądowego Sądu Rejonowego w Zawierciu z dnia 28 kwietnia 2017r., sygn. akt I C 699/17, powód został zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w całości.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 25 marca 2015r. około godziny 9.00 w Z. na ul. (...) umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując samochodem osobowym marki V. (...) nr rej. (...) nie zachował należytej ostrożności oraz w nieprawidłowy sposób obserwował przedpole jazdy w wyniku czego doprowadził do potrącenia kierującego rowerem P. G., który w następstwie wypadku doznał obrażeń ciała na okres powyżej 7 dni. B. K. oskarżony o powyższy czyn z art. 177 § 1 kk został uznany winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i skazany wyrokiem nakazowym wydanym przez Sąd Rejonowy w Zawierciu w dniu 3 listopada 2015r. w sprawie o sygn. akt II K 577/15.

/dowód: wyrok nakazowy SR w Zawierciu z 3.11.2015r. sygn. akt II K 577/15 k. 10 akt/, zeznania powoda P. G. k. 113 o. akt/.

Na miejsce wypadku została wezwana karetka pogotowia, która odwiozła powoda do Szpitala (...) w Z.. U powoda rozpoznano wielododłamowe złamanie otwarte IIº 1/3 dalszej goleni lewej z przemieszczeniem. Powód został przyjęty na Oddział (...) Urazowo-Ortopedycznej, gdzie był hospitalizowany przez okres od 25 do 30 marca 2015r. U powoda zostało zastosowane leczenie operacyjne i farmakologiczne. Powód został wypisany z zaleceniami kontroli i zmian opatrunku w przyszpitalnej Poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej, chodzenia o kulach łokciowych bez obciążania operowanej kończyny oraz leczenia farmakologicznego (terapii przeciwzakrzepowej i stosowania leków przeciwbólowych w razie dolegliwości oraz leków przeciwobrzękowych). Powód po opuszczeniu szpitala kontynuował leczenie w Poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej. W okresie od 3 do 18 sierpnia 2015r. powód był ponownie hospitalizowany na Oddziale (...) Urazowo-Ortopedycznej Szpitala (...) w Z.. U powoda rozpoznano stan po wieloodłamowym złamaniu otwartym kości piszczelowej lewej i leczeniu operacyjnym oraz zapalenie tkanki kostnej i tkanek miękkich podudzia lewego. U powoda zostało zastosowane leczenie operacyjne i farmakologiczne. Powód został wypisany z zaleceniami dalszych kontroli w Poradni i zmian opatrunku w przyszpitalnej Poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej, usunięcia szwów w 14 dobie, unieruchomienia kończyny dolnej w pełnym opatrunku gipsowym udowym, bezwzględnego zakazu obciążania kończyny dolnej lewej, chodzenia o kulach łokciowych bez obciążania operowanej kończyny, leczenia farmakologicznego (leki przeciwbólowe w razie dolegliwości i przeciwobrzękowe). Opatrunek gipsowy był stosowany u powoda przez okres 4,5 miesiąca. Następnie powód stosował ortezę ortopedyczną przez okres około 7 miesięcy (od 18 grudnia 2015r.). Powód po opuszczeniu szpitala kontynuował leczenie w Poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej. Ogółem powód leczył się w Poradni (...) Urazowo-Ortopedycznej w okresie od marca 2015r. do lipca 2016r. Leczenie u powoda zakończono w lipcu 2016r. W związku z wypadkiem powód w okresie leczenia odczuwał dolegliwości bólowe początkowo o dużym nasileniu, zmniejszające się w miarę upływu czasu. W okresie wstępnej konsolidacji zrostu do czasu zastosowania unieruchomienia marszowego tj. do grudnia 2015r. powód wymagał pomocy innych osób we wszystkich czynnościach porządkowych i samoobsługowych. Pomagali mu rodzice oraz siostra. Powód rehabilitował się samodzielnie: kąpiele, ćwiczenia. Przed wypadkiem powód nie miał żadnych problemów ze zdrowiem. Uprawiał sport, jeździł na rowerze. Studiował. Z uwagi na wypadek miał problemy z dojazdem na studia do S.. Nie mógł podjąć żadnej pracy dorywczej. Aktualny stan zdrowia powoda jest dobry. Aktualny stan miejscowy w zakresie podudzia lewego i stawu skokowego lewego jest dobry. Powód chodzi bez utykania. U powoda występują dolegliwości bólowe po przeciążeniach i przy zmianie warunków pogodowych. Jest samodzielny z pewnymi ograniczeniami w zakresie pełnej sprawności, w szczególności w dotychczasowych przyzwyczajeniach dynamicznych wymagających pełnej sprawności kończyn dolnych. Lewa kończyna jest mniej wydolna i wytrzymała na wysiłek fizyczny. Powód po wypadku nie korzystał z pomocy psychologa.

/dowód: dokumentacja medyczna czynności ratunkowych- k. 11 akt, dokumentacja medyczna powoda k. 12-68 akt, opinia sądowo – lekarska biegłego sądowego z zakresu ortopedii i traumatologii lek. med. R. H. k. 118-119 akt, opinia sądowo – lekarska biegłego sądowego z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii lek. med. D. K. k. 133-138 akt, opinia sądowo – lekarska biegłego sądowego z zakresu ortopedii i traumatologii narządu ruchu lek. med. L. K. i opinia uzupełniająca k. 175-180, 196-197 akt, zeznania powoda P. G. k. 113 o. - 114 akt, częściowo zeznania świadka A. G. k. 113 i 113 o. akt /.

Powód w związku z wypadkiem z 25 marca 2015r. doznał trwałego stałego uszczerbku na zdrowiu na poziomie 20 – 25 % według pkt 158b Tabeli Norm Oceny Uszczerbku na Zdrowiu stanowiącej załącznik do Rozporządzenia (...) z 18 grudnia 2002r. (Dz.U.234.1974) uzasadniony przewlekłością procesu terapeutycznego i jego powikłaniami, a w szczególności utrzymującymi się przez wiele miesięcy zaburzeniami zrostu, jak też obecnymi utrwalonymi zmianami troficznymi i anatomicznymi, upośledzającymi funkcję statyczno-dynamiczną podudzia w zakresie chodu długodystansowego oraz biegu. Obrysy podudzia lewego w miejscu przebytego złamania są zdeformowane, występują blizny pooperacyjne oraz szpeczące przebarwienia troficzne skóry. W badaniach radiologicznych z okresu leczenia stwierdzono cechy zapalenia kości piszczelowej i stawu rzekomego kości piszczelowej. Trwały uszczerbek na zdrowiu powoda przejawia się ograniczeniem sprawności lewej kończyny dolnej, a w szczególności lewego podudzia i lewego stawu skokowego. Występuje również zmniejszona wytrzymałość na wysiłek fizyczny i ograniczenie bólowe na początku szybszego chodu. W kwestii rokowań na przyszłość, najbardziej niekorzystna jest obecność zrostu krzyżowego pomiędzy kością strzałkową i piszczelową. Zrost ten uniemożliwia wzajemne ruchy rotacyjne pomiędzy kośćmi podudzia, jak też mikroruchy służące tłumieniu drgań i sił pochodzących z podłoża podczas chodzenia i biegania. Zjawisko to zmienia rozkład sił w obrębie stawu skokowego i kolanowego, osłabia zdolność amortyzacji, a tym samym z pewnością spowoduje przyspieszony rozwój zmian zwyrodnieniowych w obu wymienionych stawach. Przebyte przez powoda zapalenie kości może dawać nawroty. U powoda nie stwierdzono obecności żadnych schorzeń samoistnych, ani tez urazów, które mogłyby mieć wpływ na jego obecny stan zdrowia dotyczący lewego podudzia, czy tez być współprzyczyną urazu z 25 marca 2015r. lub współprzyczyną odczuwanych dolegliwości w całym okresie pourazowym.

/dowód: opinia sądowo – lekarska biegłego sądowego z zakresu ortopedii i traumatologii lek. med. R. H. k. 119 akt, opinia sądowo – lekarska oraz opinia uzupełniająca sądowo – lekarska biegłego sądowego z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii lek. med. D. K. k. 137, 152 -153 akt, opinia sądowo – lekarska biegłego sądowego z zakresu ortopedii i traumatologii narządu ruchu lek. med. L. K. k. 180 akt/.

Pełnomocnik powoda pismem z 17 listopada 2015r. dokonał zgłoszenia szkody osobowej z obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych do strony pozwanej, wnosząc o przyznanie poszkodowanemu powodowi m.in. kwoty w wysokości 120000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

/dowód: pismo powoda z 17.11.2015r. dot. zgłoszenia szkody - k. 69-70 akt/.

Decyzją z 27 stycznia 2016r. pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. zawiadomił pozwanego o uznaniu zgłoszonego roszczenia, przyznając powodowi zadośćuczynienie w kwocie 16000 zł. Jednocześnie pozwany poinformował powoda o ustaleniu
15 % trwałego uszczerbku na zdrowiu.

/dowód: decyzja pozwanego z 27.01.2016r. wraz z załącznikiem - k. 71-74 akt/.

W związku z otrzymaną decyzją pełnomocnik powoda pismem z 8 marca 2016r. poinformował pozwanego, iż w jego ocenie przyznana kwota zadośćuczynienia jest niewspółmierna do doznanej przez powoda w wyniku wypadku z 25 marca 2015r. krzywdy, wnosząc o ponowną analizę sprawy i wypłacenie powodowi dalszej kwoty świadczenia do łącznej sumy 120000 zł.

/dowód: pismo powoda z 8.03.2016r. - k. 75-76 akt/.

Pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. po rozpatrzeniu odwołania powoda w piśmie z 7 kwietnia 2016r. podtrzymał swoje stanowisko dotyczące wysokości przyznanego zadośćuczynienia.

/dowód: decyzja pozwanego z 7.04.2016r. - k. 77-78 akt/.

W dalszej korespondencji powód wystąpił do pozwanego z propozycją ugodowego zakończenia likwidacji szkody, obniżając wysokość roszczenia do kwoty 80000 zł. Pozwany nie udzielił odpowiedzi na powyższą propozycję ugody.

/dowód: wiadomość e-mail powoda z 19.04.2016r. - k. 79 akt/.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych wyżej dowodów z dokumentów oraz zeznań powoda P. G. i świadka A. G.. Nie ujawniono żadnych okoliczności podważających wiarygodność złożonych dokumentów, czy też zeznań.

Ustalenia faktyczne Sąd poczynił także na podstawie opinii biegłych sądowych: z zakresu ortopedii i traumatologii lek. med. R. H. i lek. med. L. K. oraz z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii lek. med. D. K.. Sąd w całości podzielił wnioski wynikające z opinii biegłych. Opinie te zostały sporządzone w oparciu o akta sprawy, z wykorzystaniem i po szczegółowej analizie zgromadzonej dokumentacji medycznej powoda oraz w oparciu o osobiste badanie powoda. Cechowały się rzetelnością i fachowością oraz logicznością i jasnością wniosków, które zostały uzasadnione przez biegłych w sposób prawidłowy i przekonujący. Należy podnieść, iż opinie te zostały sporządzone przez kompetentne osoby, posiadające odpowiednią wiedzę i doświadczenie z zakresu dziedziny medycyny, będącej przedmiotem ich specjalności i biegli w sposób wyczerpujący udzielili odpowiedzi na pytania Sądu. Co prawda pozwany wnosił zarzuty do opinii biegłych, lecz biegli lek. med. L. K. oraz lek. med. D. K. w sposób szczegółowy odnieśli się do nich w opiniach uzupełniających, motywując zajęte przez siebie stanowisko przekonywującymi i logicznymi argumentami. Opinie biegłych sądowych stanowiły podstawę merytoryczną wydanego orzeczenia.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługuje na uwzględnienie w części.

Zasada odpowiedzialności pozwanego nie była w niniejszym postępowaniu sporna. Na etapie postępowania likwidacyjnego pozwany przyznał powodowi kwotę 16000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Sporna pomiędzy stronami pozostawała kwestia dotycząca kwoty należnego powodowi zadośćuczynienia.

Podstawą roszczeń powoda są art. 444 i 445 k.c. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 445 § 1 k.c. w wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym (art. 444 k.c.), sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Z analizy art. 445 § 1 k.c. w nawiązaniu do art. 444 k.c. wynika, iż chodzi tu o krzywdę – szkodę niemajątkową – ujmowaną, jako cierpienie fizyczne (ból i inne dolegliwości) oraz cierpienia psychiczne (ujemne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi). Zadośćuczynienie ma na celu przede wszystkim złagodzenie tych cierpień, ale jego wysokość nie może być dowolna, ściśle musi uwzględniać stopień doznanej krzywdy. Dlatego też ustawodawca wyraźnie zastrzegł, że ma to być odpowiednia suma tytułem zadośćuczynienia. Jest to rekompensata za całą krzywdę i przyznaje się ją jednorazowo. Pojęcie „sumy odpowiedniej” użyte w art. 445 § 1 k.c. w istocie ma charakter niedookreślony, niemniej jednak w judykaturze wskazane są kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być „odpowiednia” w tym znaczeniu, że powinna być - przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego - utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (wyrok SN
z 28.08.2001r., III CKN 427/00, LEX nr 52766).

Zadośćuczynienie winno uwzględniać doznaną krzywdę poszkodowanego, na którą składają się cierpienia fizyczne w postaci bólu i innych dolegliwości oraz cierpienia psychiczne polegające na ujemnych uczuciach przeżywanych bądź w związku z cierpieniami fizycznymi, bądź w związku z następstwami uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, zwłaszcza trwałymi lub nieodwracalnymi (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 3.11.1994 r., III APr 43/94, OSA 1995/5/41, LEX nr 23784).

Ustalając wysokość należnego powodowi zadośćuczynienia, Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim rozmiar obrażeń, jakich powód doznał wskutek wypadku, rozmiar związanych z tym cierpień fizycznych i psychicznych, jak trwałość ich skutków.

Powód doznał wskutek wypadku, jak wynika z opinii biegłych, stosunkowo poważnych obrażeń narządu ruchu zlokalizowanym w obrębie lewej kończyny dolnej. Leczenie wymagało specjalistycznego leczenia operacyjnego w Oddziale (...) Urazowo-Ortopedycznej i przeprowadzenia zabiegu operacyjnego, a następnie długotrwałego leczenia w (...). W trakcie leczenia doszło do powikłań w postaci zakażenia, co opóźniło gojenie rany, skutkując kolejną hospitalizacją i powtórnym zabiegiem operacyjnym. Leczenie było bolesne, długotrwałe (16 miesięcy) i uciążliwe ze względu na konieczność częstych zmian opatrunków oraz chodzenia z asekuracją kul łokciowych a następnie ortezy ortopedycznej, a także konieczność korzystania w okresie leczenia z pomocy osób trzecich przy codziennych czynnościach, co wpływało na ograniczenie dotychczasowej aktywności powoda i zapewne było dla niego dojmujące. Powód bowiem był przed wypadkiem osobą zdrową, aktywną, studiował.

Istotnym elementem świadczącym o rozmiarze szkody niemajątkowej powoda jest stopień doznanego przez niego uszczerbku na zdrowiu. Z opinii biegłych wynika bowiem, że powód doznał trwałego stałego uszczerbku na zdrowiu na poziomie 20 – 25 % uzasadniony przewlekłością procesu terapeutycznego i jego powikłaniami, a w szczególności utrzymującymi się przez wiele miesięcy zaburzeniami zrostu, jak też obecnymi utrwalonymi szpecącymi zmianami troficznymi i anatomicznymi (deformacja obrysów podudzia lewego w miejscu przebytego złamania) i przejawiający się ograniczeniem sprawności lewej kończyny dolnej, a w szczególności lewego podudzia i lewego stawu skokowego (zmniejszona wytrzymałość na wysiłek fizyczny i ograniczenie bólowe na początku szybszego chodu). Duże znaczenie mają również okoliczności dotyczące rokowań na przyszłość powoda. Jak wskazali biegli, u powoda mogą wystąpić nawroty przebytego zapalenia kości oraz może wystąpić przyspieszony rozwój zmian zwyrodnieniowych.

Cierpieniom o charakterze fizycznym towarzyszą też cierpienia psychiczne. Każdy wypadek komunikacyjny jest niewątpliwie dużym przeżyciem psychicznym łączącym się z ogromnym stresem. Wypadek, w którym uczestniczył i został poszkodowany powód będący zdarzeniem nagłym bez jakiekolwiek przyczynienia się z jego strony był i jest ogromnym wstrząsem i dramatem dla powoda będącego młodym człowiekiem, biorąc pod uwagę rodzaj doznanych obrażeń, długotrwałość i uciążliwość procesu leczenia a także trwałość skutków wypadku.

Z drugiej jednak strony Sąd zwrócił uwagę na to, że chociaż uszczerbek na zdrowiu u powoda był znaczny, to jednak nie utracił on możliwości samodzielnego poruszania się i może realizować, choć z pewnymi ograniczeniami w zakresie pełnej sprawności, swoje potrzeby w różnych aspektach życia. Aktualny stan zdrowia powoda jest dobry. Aktualny stan miejscowy w zakresie podudzia lewego i stawu skokowego lewego jest dobry. Powód chodzi bez utykania. Proces leczenia u powoda zakończył się.

W ocenie Sądu żądana przez powoda kwota zadośćuczynienia 49000 zł jest zawyżona. Sąd uznał, że odpowiednią kwotą zadośćuczynienia będzie kwota 36750 zł i taką kwotę na podstawie powołanych przepisów Sąd zasądził, oddalając powództwo w pozostałym zakresie tj. co do kwoty 12250 zł. Zasądzona kwota stanowi dla powoda wymierną wielkość i realizuje wszelkie warunki kompensacji krzywdy, a jednocześnie odpowiada aktualnej stopie życiowej społeczeństwa.

Odsetki ustawowe za opóźnienie zasądzono na podstawie art. 481 § 1 k.c. od dnia wyrokowania, a nie jak żądał pełnomocnik powoda od dnia 27 stycznia 2016r. do dnia zapłaty. Sąd podzielił w tym względzie stanowisko strony pozwanej oraz stanowisko wyrażone w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, w razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1997r., I CKN 361/97, wyrok z dnia 9 stycznia 1998r., III CKN 301/97). Stąd oddalono powództwo w pozostałym zakresie co do odsetek za okres od 27 stycznia 2016r. do dnia 29 kwietnia 2019r.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. Koszty poniesione w toku procesu przez powoda w związku z tym, iż był ona zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, obejmowały koszty: zastępstwa procesowego – 3600 zł i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – 17 zł. Powództwo wytoczone przez powoda zostało uwzględnione w 75 %, pozwany przegrał w 25 %. Po stosunkowym rozdzieleniu kosztów pozwany powinien zwrócić powodowi kwotę 2713 zł, natomiast powód powinien zwrócić pozwanemu kwotę 904,25 tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3 i 5 sentencji wyroku).

N podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2016.623 ze zm.) orzeczono o nakazaniu pobrania od pozwanego kwoty
5605,03 zł tytułem poniesionych tymczasowo w sprawie kosztów postępowania (pkt 4 sentencji wyroku).